De geschiedenis van America
Oorspronkelijk, honderdduizenden jaren geleden, was de Peel een stroomgebied van de Maas. Doordat het terrein zich langzaam verhief, werd de Maas naar het Oosten gedrongen. Daardoor werd een land achtergelaten, dat in de loop der eeuwen veranderde in een uitgestrekt hoogveengebied, afgewisseld met stukken heide en zandverstuivingen.
Eeuwenlang
is dit gebied van honderdduizend hectaren heide, veen, vennen en
zandruggen op de grens van Brabant en Limburg een verlaten en troosteloos
landschap geweest, nagenoeg onbewoond en vanwege de vele verraderlijke
moerassen gevaarlijk om er doorheen te trekken.
Nog in de vorige eeuw werd de Peel op de kaart van Nederland als een witte vlek aangegeven, omdat het onbekend land was in meer dan een opzicht.
Het hele gebied behoorde aan vijftien Brabantse en vier Limburgse dorpen, waarvan zes, nl. Asten, Deurne, Meyel, Venray, Horst en Sevenum bijna de hele Peel bezaten. Horst en Sevenum vormden tot 1837 één gemeente. Pas vanaf 1837 zijn Horst en Sevenum elk een afzonderlijke gemeente.
De
toenmalige gemeente Horst was een van de grootste gemeenten van Limburg
wat oppervlakte betreft. Tussen Maas en Peel en de gemeenten Venray, Venlo
en Deurne strekte Horst zich uit over 8033 ha. Ongeveer een-vierde deel
ressorteert onder het kerkdorp America. Thans is de gemeente Horst flink
uitgebreid en heet ze voortaan Horst aan de Maas.
Voor
1800 was de plaats waar nu America ligt een groot veen- en heidegebied,
enkel bereikbaar via enkele paden.
Omstreeks 1850 was America een dorp van 7 gezinnen. Omstreeks 1900 was dit aantal gegroeid tot 85 gezinnen en ruim 500 inwoners. Inmiddels is het dorp uitgegroeid tot ruim 750 gezinnen en ongeveer 2200 inwoners.
De
feitelijke veranderingen en ontwikkelingen van America kwamen pas goed op
gang toen men de Peel als ontwikkelingsgebied ging beschouwen. America
heeft zich vooral ontwikkeld nadat in 1866 de spoorlijn tussen Venlo en
Helmond voltooid was. In die tijd was er ook in America een station, wat
in 1970 is gesloopt.
Omdat
er in die tijd in toenemende mate veen werd afgegraven, werd de bodem
geschikt gemaakt voor veeteelt, land- en tuinbouw.
Teneinde
de Americaanse bevolking geleidelijk aan wat meer mogelijkheden te bieden
werd er van gemeentewege in 1888 een school gesticht. Meester Nusselein
probeerde er met eindeloos geduld les te geven aan de kinderen.
Er
werden in 1888 vier en veertig leerlingen ingeschreven. Voordien moesten
de kinderen van America te voet naar Horst op school.
In
1891 werd de eerste pastoor benoemd voor de pas opgerichte parochie. Dat
was bouwpastoor Jeuken, naar wie een straat genoemd is in het dorp.
De
eerste steen voor de kerk werd gelegd op 27 juli 1891. In 1894 werd de kerk
geconsecreerd. In 1893 werd pastoor Jeuken vanwege zijn organisatorisch
talent belast om ook in de jonge peelkolonie Griendtsveen een kerkgebouw
te helpen realiseren. Zo is het te verklaren dat het kerkgebouw van
America en dat van Griendtsveen zoveel op elkaar lijken.
Medio 1892 werd het kerkgebouw van de St. Jozef-parochie van America in gebruik genomen. Bij de eerste bankenverpachting van 24 zitplaatsen en 24 stoeltjes werd de kapitale som opgebracht van f 54,15.
In
1893 kwamen de zogenaamde kerkenwoningen gereed, die pastoor Jeuken had
Van de familie van Doorne stammen de heren Hub en Wim van Doorne, de stichters van het latere DAF-concern.
Am Erika ?
Sommigen
beweerden dat het dorp ontstaan was bij een landgoed dat door een Duitse
grootgrondbezitter in Horst gesticht was. Anderen waren van mening dat
Duitse bijenhouders, die hun korven aan de rand van de heide neergezet
hadden, de naamgevers geweest waren. In beide gevallen gingen de
briefschrijvers er echter van uit dat deze Duitsers het dorp Am
Erika genoemd hadden. Later zou de oorsprong van die naam vergeten
zijn, waarna men hem als Amerika was gaan interpreteren.
Ik vrees nu dat degenen die de naam America op deze manier willen verklaren nog iets anders vergeten zijn en wel hun lessen Duitse grammatica. Want wat zongen de SS-ers immers toen ze hier in 1940 luid stampend kwamen binnenmarcheren ? Juist: auf der Heide blüht die Erika!. Zij hadden op school goed opgelet en wisten dat het woord Erika vrouwelijk was. Een vorming Am Erika zou in een Duitse mond dan ook volstrekt ongrammaticaal geweest zijn. Hoogstens had men de naam An der Erika kunnen vormen, maar die had zich nog minder tot America kunnen dan dat bij Am Erika het geval geweest zou zijn.
America
is genoemd naar Groot Amerika.
Via de ontginningen trokken keuterboertjes en veenarbeiders met hun hele hebben en houwen naar het “verre Westen”, net als de kolonisten in het grote Amerika deden. Zij beschouwen de vroegere trek naar de Peel als een soort ontdekkingsreis. Het land in en om de Peel werd letterlijk ontgonnen.
In de omgeving treffen we meer namen aan van andere landen en gebieden:
Californië, Oostenrijk, Frankrijk, Egypte, Siberië. Ook de komst van de
spoorlijn doet denken aan de ontsluiting van het grote Amerika door de
grote spoorlijnen.
Hoe
het ook zij, in het begin van de 19e eeuw kwamen de Fransen
hier de streek verkennen en maakten zij kaarten van het gebied. Op deze
kaarten treffen we de benaming “Amerique “al aan.
Sommige
herleiden de naam America van het Duitse Am – erica, dat aan de heide
zou betekenen. Duitsers zouden hier vroeger hun bijenkasten aan de rand
van de heide gezet hebben.
Het nevenstaande citaat uit een artikel van Rob Rentenaar van het Meertens instituut maakt duidelijk dat de eerste verklaring de meest voor de hand liggende is.
Nee, het dorp America is echt naar het werelddeel Amerika vernoemd. Het deelt deze naamsoorsprong met meer dan negentig buurten, gehuchten, wijken, boerderijen en stukken grond in Nederland, die ook allemaal Amerika of soms Klein Amerika of Nieuw Amerika heten. Het enige Duitse aan het dorp in Limburg is misschien het vroege ontstaan van de naam. Zoals overal in West en Noord Europa vormt de plaatsnaam Amerika een echo van de grote emigratiebeweging over de Oceaan , die in de vorige eeuw op gang begon te komen. In Nederland ligt het begintijdstip van die massa emigratie in 1846-1847. Daarom dateren de meeste Amerika’s in ons land pas van na die tijd. Het dorp America in Limburg moet omstreeks 1820 ontstaan zijn. Het ligt in een streek die sterk op Duitsland georiënteerd was en juist daar was de emigratie naar Amerika al enkele decennia vroeger begonnen. De naam van het dorp moet dan ook eerder als een product van de Duitse dan van de Nederlandse massa-emigratie beschouwd worden.
De
Zwarte Plak was een van de eerste ontginningen aan de rand van de Peel. In
het groepje boerderijen vestigde zich de familie Poels. Omdat het
ondergrondse werk hier groot was opgezet en goed georganiseerd, vormde de
Zwarte Plak gedurende de 2e wereldoorlog een belangrijke
schakel in de hulp aan de joden en geallieerde piloten. Ook de rest van
het dorp droeg een flink steentje bij in het verzet tegen de Duitsers.
Toon
Kortooms schreef het boek De Zwarte Plak en verhaalt over de lotgevallen
van deze familie Poels. Later is hier nogal wat over te doen geweest.
America is thans met ruim 2200 inwoners een van de grotere kerkdorpen van de gemeente Horst aan de Maas. In America staan 790 woningen. Het is een actieve gemeenschap met ruim 50 verenigingen en stichtingen.
Het van
oudsher agrarische karakter vindt men nog steeds terug in het dorp. Naast
moderne veeteelt, land- en tuinbouwbedrijven, champignonbedrijven en de
muzikale successen van onze fanfare St. Ceacilia en Rowwen Hèze is
America landelijk en internationaal bekend door twee grote
recreatieparken, resp. Loohorst en Het Meerdal. Voor duizenden mensen
wordt "vakantie in America" jaarlijks werkelijkheid.
Hay Mulders